Juan Luis Larraza Lakunzari elkarrizketa
26/06/2026Jaurrietako ikastolaren ibilbideaz hitz egiteko herri honetara hurbildu zitzaigun udaberri aldean eta aukera izan genuen berarekin, bazkaldondoko solasaldian egoteko. Atxarri Aranatzen jaioa, Nafarroako Ikastoleen Elkarteko zuzendaria (1977-1991) eta Zangozako ikastolan irakasle eta zuzendari aritu zen jubilatu arte. Jubilazioak ez dio atsedenik ekarri eta “aisialdia” ongi aprobetxatu du, dagoeneko hiru liburu kalean paratu bait ditu: 2017an Bidea eginez (Ikastolen historia), 2023an Bernoa izeneko lehen eleberria eta aurten aurkeztu digun Luis Lizarraga kapitainaren bizitza irudikatu du, Nafarroako erresumaren independentziaren aldeko borrokalari historiko horren biografia fikzionatua.
Badira berrogeita hamar urte luze ikastolak sortu zirela Nafarroan, eta perspektibaz mugimendu horren balantzea egin daiteke.
Urteak igaro diren arren eta egia da gauzak asko aldatu direla, ezin esan dezakegu lasai egoteko unea bizi dugula. Ikastolak sortu ziren eta haiengandik, herri txikietan batez ere,1980/91 hamarkadan herri haietako eskolatan lekua aurkitu zuen euskarak, eta haien ondorioz baieztatu dezakegu, euskeraz diharduten egungo gazteak herri hauetan, eman zen integrazio horri esker izan dela. Bere garaian oso gaizki ikusia izan zen erabakia, baina ez da ahaztu behar, haurrik ez zegoelako eman zela urratsa eta herri txikietako gurasoen eskariari amore emanez hartu zela erabaki mingarri hura.
Zure bizitza profesionalak euskararen errealitatea eta hezkuntza akademikoa gertutik ezagutzeko eman dizu parada. Zuzendaritzak (gestioa) eta “gelak” ematen duten errealitatea zure ikuspuntua aberastu du, zalantzarik gabe. Kontaiguzu.
Oso bizi dut ikastolako beharrak aztertzen zirenean, nere lankideak, irakasle zein andereñoek beharrak mahai gainean besterik gabe nola jartzen zituzten esanez, “honen beharra dago, hura…” Neri egokitzen zitzaidan aldioro galdetzea, “horrek zenbat balio du”. Honekin esan nahi dudana da, ikastolak baliabide gutxirekin ibili behar izan dutela eta horri esker ere, agian, asmakizunerako tarte gehiago zegoen diru ezak oztopatzen zuen asmo eta proiektoak aurrera eramateko. Gaur, egoera normalizatua ez badago ere, ikastolek ere, aurrera egiteko baliabide gehiago dituzte eta egoera lasaiagoa da. Horrek garai bateko asmakizunerako eta gauzak asmatzeko gaitasuna galdu arazi egin digu. Egun dirua dago eta orokorrean, ez dago nonbait gauza berriak asmatzen ibili beharrik.
Jaurrietako hitzaldian aipatu zenuen ezinbestekoa dela, zure ustez, berpentsatzea euskararen gaurko errealitatea eta ikastolek duten erronka berriei nola egin aurre.
Ikastolak bakarrik ez, hezkuntza kounitate osoak bere zeregina berplanteiatu beharra du. Uste dut, azken urtetan batez ere, bizi dugun egoera erosoan murgilduak garela eta ahaztu egin ditugula esku artean ditugun erronka nagusiak: teknologia berriak, ikastetxetan ematen den bulling edo antzeko eraso egoerak, inmigranteak erakartzeko zer egin eta abar. Nik ikastolari apustu serioa egin dezan eskatzen diot, beti hezkuntzan bidea irekitzea egokitu zaielako, baina erronka hezkuntza osoarena da, Ikastetxe guztiei dagokie erantzunkizuna euskalduntze eta heziketa egokiak izan nahi baditugu. Konfidantza gehiago dut ikastola mugimenduan, berriro ere suspertze lana ikastetxe hauetan izatea errezago ikusten dudalako, ze ikastetxe eta egitura handian,ikastetxe transferituetan, publikoetan.
Zure oraingo literatur iharduerak fruitu oparoa eman du, dagoeneko. Urte gutxitan hiru idatzlan argitaratu duzu. Noiztik datorkizun zaletasun hori?
Ikastolen Elkartean asko idatzi behar izaten zen, komunikabidetan, ikastolen berri eta egiten ziren lanen berri zabaltzeko. Garai gogorrak ziren, asko idatzi eta komunikabidetan egon behar izaten zen oso maíz, nahi bagenuen ikastolen promozioa eta irudia zabaldu. Nik uste lortu genuela eta egia esateko, ez dit inoiz bildurrik eman paper zuri baten aurrean jarri beharrak.
Zure azken eleberrian , Luis Lizarraga Kapitaina, zer aurkituko du irakurleak?
Batez ere Nafarroako Historia: ezezagunak zaizkigun pasarte asko eta asko eta Nafarroaren alde, atzerriko erasotzaileari nola egin zioten aurre garai hartako kapitainak. Ondorioz, heriotza eta ondasunen galera izan zuten saritzat. Nik, askatzaile haietako baten izena ezagutzera eman nahi dut, nafar gizarteak, eta bere herrian ezaguna eta ezagunakk izan daitezen eta orain dela 500 urte izan ez zuten ohorea eta miresmena berreskuratu dezaten heuren herrietan eta Nafarroa osoan.
Ez da berriak jasotzea erraza, historia irabazleek idazten baitute, baina nafar kapitain haiek erabat suntsitzeko gaztelauek egin zuten ahaleginean, beraien izenak utzi zizkiguten. Guk, izen haiek jaso eta norbera bere herrian kokatu ditugu eta aurkitutako berri laburrekin, izan zuten bizitza berrasmatu dugu eta bizitza eman diegu heuren herrietan. Ezagutzera eman ditugu eta gure herrietako historian jarri ditugu, orain bai baidakigu “LUIS LIZARRAGA” bezelako kapitaina asko, gure herrietako borrokalariak izan zirela.
