05/08/2026
Duela 2000 urte Pirinioak zeharkatzen zituen Iter XXXIV galtzada erromatarrari lotutako egiturak eta materialak argitara ateratzen jarraitzen du Zalduko aztarnategi erromatarreko indusketa arkeologikoaren kanpainak. Oihane Mendizabal arkeologoa (Arantzadi-Euskal Herriko Unibertsitatea Zientzia Elkartea) buru duen talde bat uztailaren 13tik 24ra ari da aztarnategian indusketak egiten. Kanpaina honetan arkeologia-taldea 15 boluntariok osatzen dute. Azken 9 urteetan bezala, indusketak hiri erromatar honetako termetako eraikinean jarraitu du, eta aurten iparraldera begira jarri da.
Aztarnategiko zuzendariaren hitzetan, "termen iparraldean dauden bi sektoretako lanekin jarraitu dugu. Espazio horiek dira eraikina bere osotasunean mugatzeko falta zitzaizkigun azkenak. Ekialdeko sektorean, eraikineko sarrera posible gisa interpretatuta, iaz gutxienez hiru zutabe zirkularren oinarriak identifikatu ziren, ziurrenik kokalekuko kale nagusitik arkupedun sarrera bati eutsiko ziotenak. Era berean, eraikinaren monumentaltasuna adierazten duten marmol zatiak erregistratzen jarraitu da ". Mendebaldean, aldiz, fase beranduagoko labe baten dokumentazioarekin jarraitu da. Egituraren inguruan aurkitutako aztarnek, hau da, errekarri txikiz osatutako zoladura batek, dolia zati ugarik (zeramikazko ontzi handiak) eta erretako animalien hezurren zenbait hondarrek, elikagaiak biltegiratzeko eta prestatzeko gune bat tratatu daitekeela planteatzen dute. Hala ere, datozen hilabeteetan egingo diren material guztien xehetasun-azterketak egin beharko dira.
Eguneroko bizitzako beste eguneroko objektu batzuk ere aurkitu dira, hala nola jolas-fitxak, txanponak, zeramikazko edo beirazko zenbait motatako zatiak, etab. Aurtengo beste berrikuntzetako bat Zalduko herrigunetik gertu (500 metrora) egindako azterlan geoarkeologikoa izan da; zehazki, Jauregiaroztegiako hezegunean, Auritz/Burguete herrian bertan. Bildutako sedimentuen lekukoei esker, sakonago ezagutu nahi dira aztarnategiaren inguruneak Antzinaroan, hau da, K.a. eta K.o. V. mendeen artean, izan zituen ingurumen-aldaketak. C. Gutxi gorabehera. Ekimen hau, Zalduako indusketa-kanpaina bezala, mugaz gaindiko ATEA ikerketa-proiektuaren barruan kokatzen da. Proiektu horren helburua da Pirinioez gaindiko bide erromatarrak bi isurialdeetan zeharkatzen zituen lurraldearen aldaketak ulertzea. Ikerketa horretan, mugaz bi aldeetako hainbat unibertsitate, enpresa eta ikerketazentrotako ikertzaile ugarik parte hartzen dute.
17/07/2026
Apiril erdialdetik, Zangozan Denboraren Bankua (DB) martxan dago. Auzotarren arteko elkartasuna sustatzeko eta elkarri laguntzeko sareak indartzeko sortutako ekimen komunitarioa da. Ekimen hau Nafarroako Gobernuko Toki Administrazioko Departamentuak finantzatzen du, Cederna Garalur Elkartearen bidez eta RuralNav 2026 proiektuaren barnean.
Zangozako Zaintza Itunak bultzatutako proiektu hau plataforma gisa planteatzen da; herritarren talentuak, trebetasunak eta ezagutzak komunitatearen eguneroko beharrekin lotzen dituen tresna gisa, hain zuzen ere.
Gune honetan, puntualki ematen diren laguntza guztiak doakoak dira eta elkarrekiko trukean oinarritzen dira: txanpon bakarra beste pertsona bati zerbitzua emateko eskainitako denbora-ordua da.
Lehen urratsak eta esku-hartzearen arrakasta
Joan den apirilaren 16an aurkezpen ofiziala egin ondoren, ekimenak harrera bikaina izan du herritarren artean. Orain arte, 20 bat pertsonak eman dute izena ofizialki, aurkezpen irekiei eta Zangozako asteko merkatu txikian jarritako informazio-mahaiei esker.
Orain arte banakako lehenengo trukeak egin dira: izapide digitalak egiteko laguntza, kakorratz-lanetako ikastaroak, altzariak garraiatzeko laguntza eta DBaren arretan zein kudeaketan bertan egindako lankidetza.
Norberari dakarkion onuraz gain, proiektuak hainbat topaketa komunitario sustatu ditu, harremanak estutzeko, konfiantza sortzeko eta bizikidetza bultzatzeko helburuarekin. Talde-ekintza horien artean, nabarmentzekoak dira ibilaldi osasungarri bat antolatu izana, emozioak kudeatzeari buruzko hitzaldi bat eta truke-azoka txiki bat.
Fase pilotua eta autokudeaketarantz
2026 urte honetan zehar, Denboraren Bankua esperientzia pilotu gisa arituko da lanean, koordinatzaile baten laguntzarekin. Helburu estrategikoa da, epe laburrean, sareak behar adinako heldutasuna lortzea hemendik aurrera Zangozako herritarrek beraiek modu guztiz autonomoan kudea dezaten.
RuralNav 2026 ekimenari buruz
Ekintza hau Cederna Garalur Elkarteak RuralNav 2026 lankidetza-programan sartu dituen banakako proiektuen barnean kokatzen da.
RuralNav Nafarroako Toki Ekintza Taldeek sustatutako lankidetza-proiektu bat da, eta Nafarroako Gobernuaren Toki Administrazioko Departamentuaren finantzaketa du. Bere oinarrizko xedea da Foru Komunitateko landa-emuetan gizarte-kohesioa sendotzen, bizi-kalitatea hobetzen eta biztanleria finkatzen lagunduko duten ekintza berritzaileak diseinatzea eta abian jartzea.
13/07/2026
El paraje de Ernaz (Isaba / Izaba) ha acogido este mediodía la ceremonia del Tributo de las Tres Vacas, que cumple 651 años desde su primera celebración en 1375. Entre las autoridades presentes ha asistido la Presidenta de Navarra, María Chivite Navascués, junto a representantes de los valles de Roncal y Baretous.
Durante el acto se ha recordado que este acuerdo es considerado el tratado transfronterizo en vigor más antiguo de Europa, un símbolo de paz, convivencia y colaboración entre comunidades vecinas. Las intervenciones institucionales han puesto en valor la continuidad de una tradición que refuerza la hermandad entre territorios y la gestión compartida de los pastos pirenaicos.
Una tradición con más de seis siglos de historia
El Tributo de las Tres Vacas se remonta a 1375, cuando una sentencia arbitral dictada en Ansó puso fin a las disputas por el aprovechamiento de los pastos entre los valles de Roncal y Baretous (Alto Bearne). Desde entonces, los ganaderos bearneses entregan cada año tres vacas “sine mácula”, de igual astaje, pelaje y dentaje, a los pueblos roncaleses de Isaba, Garde, Urzainqui y Uztárroz.
Antes de la entrega, las corporaciones municipales, vestidas con la indumentaria tradicional, renuevan el compromiso de paz colocando sus manos sobre la piedra de San Martín y pronunciando la expresión “pax avant”, que simboliza concordia y colaboración.
En 2011, el Gobierno de Navarra declaró el acto Bien de Interés Cultural Inmaterial y Fiesta de Interés Turístico de Navarra, reconociendo su valor histórico y comunitario.
